Hayata dair öğrenmelerimizin birçoğunu çocuklukta öğreniriz. Öğrenmelerimiz doğumdan itibaren başlayıp, okul yıllarında devam ederek yaşam boyu sürmektedir. Yaşamımızı devam ettirmek ve sağlıklı gelişebilmek için temel alışkanlıkların kazanılmasında çocukluk yılları büyük önem taşımaktadır. Özellikle okul öncesi dönem, öz bakım olarak nitelendirilen temel alışkanlık becerilerinin kazandırılması için önemli gelişim dönemidir.
Çocukların öz bakım becerilerini kazanabilmesinde ailenin tavır, tutum ve davranışları önemli rol oynamaktadır. Çocukların yaşına uygun becerileri kendisinin yerine getirmesi için müsaade edilmesi, kendilerini özerk bir birey olarak görmelerini sağlamaktadır. Çocuğa rehberlik ederek, destekleyici tutum sergilemek gerekir. Yapabildiği becerileri yapmasına fırsat ve izin verici olumlu tavırlar içinde olmak gerekmektedir. Çocuğa yardım etmeden önce çocuğun yardım talep etmesini beklemek, çocuğu cesaretlendirmek ve yapabildiği becerilerini pekiştirmek gerekir.
Yaşlara Göre Öz bakım Becerileri
3-4 yaşındaki çocuklar için…
- Kendine ait eşyaları toplar.
- Tuvalet ihtiyacını yardımla karşılar.
- Yardımla giyinir.
- Bağcıksız ve düğmesiz kıyafetleri yardımsız çıkarır.
- Giysinin önünü arkasını bilir.
- Saçlarını yardımla tarar.
- Dişlerini yardımla fırçalar.
- Yemeğini kendi kendine yer.
- Burnunu mendille siler.
- 4-5 yaşındaki çocuklar için…
- Kıyafetlerini yardımsız giyip çıkarır.
- Boyuna uygun bir askıya Kıyafetlerini asar.
- Saçlarını tarar.
- Ayakkabılarını yardımla bağlar.
- Dişlerini fırçalar.
- Elini yüzünü yardımsız yıkar.
- Sofra kurallarına uyar.
- Yemekle ilgili araç gereçleri uygun kullanır.
- Sofra kurmak gibi ev işlerinde yardımcı olur.
- Giysisindeki büyük düğmeleri ilikler, çözer.
5-6 yaşındaki çocuklar için…
- Günlük işlerde sorumluluk alır ve yerine getirir.
- Yolda yardımsız yürür.
- Kendi kendine giyinir, soyunur.
- Giysilerinin düğmelerini çözer ilikler.
- Ayakkabılarını bağlar.
- Saçlarını tarar.
- Yemeğini kendi kendine yer.
- Yemek araç gereçlerini yetişkin gibi kullanır.
- Bıçak kullanır.
- Yemek tabaklarını ya da servis tepsisini taşır.
- Dişlerini fırçalar.
- Elini yüzünü yıkar kurular.
- Tuvalet gereksinimini kendi başına karşılar.
- Hava Şartlarına uygun giysiler seçer.
- Tehlike yaratacak durumları fark eder.
- Giysilerini kendi giyer, çıkarır.
Çocukların olumlu alışkanlıklar kazanabilmesi, öz bakım becerileri ve sağlıklı sosyal ilişkileri kazanabilmesinde aile tutumları üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Çocuk hazır olduğunda yaşına uygun becerilerin aşamalı olarak ve eğlenceli hale getirilerek kazandırılması çocuğun yaşam boyu alışkanlık haline getirmesine ve öz güvenini, öz yeterliliğini ve bağımsızlığını kazanmasına yol açacaktır.