Hayata dair öğrenmelerimizin birçoğu doğumdan itibaren başlayıp, okul yıllarında devam ederek yaşam boyu sürmektedir. Yaşamımızı devam ettirmek ve sağlıklı gelişebilmek için temel alışkanlıkların kazanılmasında çocukluk yılları büyük önem taşımaktadır. özellikle okul öncesi dönem, öz bakım olarak nitelendirilen temel alışkanlık becerilerinin kazandırılması için önemli gelişim dönemidir. Çocukların öz bakım becerilerini kazanabilmesinde ailenin tavır, tutum ve davranışları önemli rol oynamaktadır. Çocukların yaşına uygun becerileri kendisinin yerine getirmesi için müsaade edilmesi,kendilerini özerk bir birey olarak görmelerini sağlamaktadır.
Temel öz bakım becerileri,
- kendi kendine yemeğini yemesi,
- Bağımsız olarak kıyafetlerini değiştirebilmesi,
- dişlerini fırçalaması,tuvalet alışkanlığını giderebilmesi gibi kişisel hijyenini bağımsız olarak karşılayabilmesi
- yatağını ,oyuncaklarını toplaması, odasının düzenlenmesi,
- sofra hazırlama gibi temel ev işlerine yardım edebilmesi gibi alışkanlıkların kazanılması olarak sayılmaktadır.
Ev yönetim becerileri olarak,
Çocuklara mutfakta yardım etmelerine izin verme.
Çocuklarla yemek menüsü planlama ve alışveriş listesi yapma
Çamaşırların yıkanma/kurutma sürecine çocukların yardım etmesini sağlama.
Çocuklara haftalık görevler verme
Çocuklara Zaman yönetim becerisi kazandırmak da öz bakım için önem taşımaktadır.
Okul çalışmaları, ödevler, okul dışında ki etkinlikler, ev işleri vb. için zamanı etkili bir şekilde kullanabilmelidirler Zamanlarını nasıl kullanacakları konusunda becerilerini sorumluluklarını yerine getirmekte onlara rehberlik edilmesi gerekir.
Zaman Yönetimi Becerilerini geliştirmek için öneriler,
1.Görevleri öncelik sırasına koyma: Ebeveynler ve öğretmenler çocukların hangi aktiviteleri tamamlamaları gerektiğini ve önem sırasını belirtebilirler. Çocuklarla birlikte görevlerin öncelik sırası belirlenerek, tamamlanması gereken işlerin çocuk tarafından önce yapılması sağlanır.
2. Takvim kullanma: Verilen görevlerin başlangıç ve bitiş tarihleri işaretlenebilir. Takvim, çocukların kolayca görülebileceği bir yere asılabilir.
3. Pasta grafiği hazırlama: Her aktivitenin tamamlanması için ne kadar zamana ihtiyaç duyulduğuna dair görsel bir araç hazırlamak çocukların zamanlarını daha iyi planlamasına yardımcı olur. Sınıfta ya da evde ihtiyaç duyulan zamanı temsil eden basit pasta grafiği hazırlanabilir.
4. Zamanlayıcı kullanma: Çocukların bir görevi tamamlamaları için ne kadar süreye sahip olmaları gerektiğini belirlemek için bir zamanlayıcı kullanmak onların zamanlarını yönetmeyi öğrenmelerine yardımcı olabilir.
Çocukların olumlu alışkanlıklar kazanabilmesi, öz bakım becerileri ve sağlıklı sosyal ilişkileri kazanabilmesinde aile tutumları üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Çocuğa rehberlik ederek, destekleyici tutum sergilemek gerekir. yapabilidiği becerileri yapmasına fırsat ve izin verici olumlu tavırlar içinde olmak gerekmektedir. Çocuğa yardım etmeden önce çocuğun yardım talep etmesini beklemek, çocuğu cesaretlendirmek ve yapabildiği becerilerini pekiştirmek gerekir.
Çocuk hazır olduğunda yaşına uygun becerilerin aşamalı olarak ve eğlenceli hale getirilerek kazandırılması çocuğun yaşam boyu alışkanlık haline getirmesine ve öz güvenini, öz yeterliliğini ve bağımsızlığını kazanmasına yol açacaktır.